เริ่มต้นดูแลผู้สูงอายุ อย่างไร?

วิตามินบี 12 กับผู้สูงอายุ : ทำไมต้องให้ความสำคัญ

14 December 2017

วิตามินบี 12 กับผู้สูงอายุ : ทำไมต้องให้ความสำคัญ

วิตามินบี 12 กับผู้สูงอายุ : ทำไมต้องให้ความสำคัญ

เราทุกคนต้องการมีสุขภาพที่แข็งแรงผ่านการรับประทานอาหารที่หลากหลายและได้รับสารอาหารที่ครบถ้วน สารอาหารหลายชนิดได้รับความสนใจและให้ความสำคัญเป็นวงกว้าง เช่น วิตามินซี แคลเซียม ธาตุเหล็ก ซึ่งปัญหาในการได้รับสารอาหารไม่เพียงพอจนเกิดภาวะขาดสารอาหารได้ มักพบในกลุ่มคนเฉพาะกลุ่ม เช่น ผู้ที่ฟื้นตัวจากอาการเจ็บป่วย เด็กที่รับประทานอาหารไม่หลากหลาย รวมทั้งผู้สูงอายุที่มักประสบปัญหาหลายด้าน ซึ่งเป็นอุปสรรคในการบริโภคอาหาร เช่น สุขภาพช่องปากไม่แข็งแรง ลำไส้ทำงานได้ประสิทธิภาพลดลง เป็นต้น และเรามักให้ความสำคัญไปที่แคลเซียม (มีผลต่อสุขภาพกระดูก) หรือเหล็ก (มีผลต่อเลือด) ทั้งที่มีสารอาหารอีกชนิดหนึ่ง ที่มักโดยมองข้ามไป วันนี้เราจะมาคุยกันถึงวิตามินบี 12 ครับ

วิตามินบี 12 คืออะไร และพบได้ในแหล่งอาหารใดบ้าง

วิตามินบี 12 มีอีกชื่อหนึ่งคือโคบาลามิน (Cobalamin) ซึ่งเป็นหนึ่งในสมาชิกของกลุ่มวิตามินบี ซึ่งมีบทบาทในการทำงานของระบบต่างๆ ในร่างกายเกือบทุกส่วน บี 12 มีบทบาทสำคัญในการทำให้การสร้างเม็ดเลือดมีความสมบูรณ์และยังมีผลต่อการทำงานของระบบประสาทอีกด้วย โดยทั่วไปแล้ว ภาวะการขาดวิตามินบี 12 จะค่อนข้างพบได้น้อย เพราะวิตามินนี้พบได้จากการบริโภคอาหารที่มาจากสัตว์ทุกชนิด เช่น เนื้อสัตว์ต่างๆ นม ไข่ โยเกิร์ต เราจึงไม่ค่อยพบภาวะขาดวิตามินชนิดนี้ในคนทั่วไป แล้วทำไมถึงเกิดภาวะนี้ได้ เราต้องเข้าใจธรรมชาติของสารอาหารตัวนี้กันก่อน สารอาหารตัวนี้จะเข้าสู่ร่างกายเริ่มจากภายหลังที่เราบริโภคอาหาร กรดในกระเพาะอาหารและสารช่วยในการดูดซึมวิตามินบี 12 (ถูกสร้างขึ้นภายในกระเพาะอาหาร) จะเข้ามาจับและรักษาสภาพวิตามินนี้ ให้เดินทางผ่านไปยังพื้นที่ของลำไส้เล็กส่วนปลายได้อย่างปลอดภัย และถูกดูดซึมเพื่อนำไปใช้ในร่างกายได้

เหตุผลใดที่ทำให้ผู้สูงอายุขาดวิตามินบี 12

ในผู้สูงอายุ จะมีความเปลี่ยนแปลงของร่างกายหลายจุด ตั้งแต่การหลั่งกรดที่ลดน้อยลงกว่าวัยอื่นๆ เพราะอวัยวะมีการเสื่อมถอยลงบ้าง ปัญหาเรื่องการเคี้ยวอาหารได้ไม่ดีเพราะสุขภาพฟันและเหงือกไม่แข็งแรงเท่าที่ควร ตลอดจนความอยากอาหารที่ลดน้อยลง ทุกปัจจัยสามารถเกิดร่วมกันจนส่งผลให้ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอได้ จึงเป็นเหตุผลที่ทำให้ได้รับวิตามินบี 12 น้อยลงและส่งผลให้เกิดภาวะขาดสารอาหารชนิดนี้ได้ในที่สุด อาการแสดงจากการขาดวิตามินบี 12 จะไม่รุนแรงจนเห็นได้ชัด แต่เมื่อนำมาตรวจร่างกายโดยละเอียดและเจาะเลือดร่วมด้วย จึงจะพบอาการดังต่อไปนี้ได้

  • ภาวะโลหิตจาง ชนิดเม็ดเลือดแดงมีขนาดใหญ่กว่าปกติ (จะทำหน้าที่ขนส่งออกซิเจนได้น้อยลง)
  • มีอาการทางระบบประสาท เช่น ชาตามปลายมือหรือปลายเท้า ควบคุมกล้ามเนื้อที่ใช้ในการทรงตัวหรือเดินได้ไม่ดี (อาจเพิ่มความเสี่ยงในการพลัดตกหกล้มได้) รวมทั้งอาจเกิดอาการทางสมองร่วมด้วยได้

ภาวะการขาดวิตามินบี 12 จึงค่อนข้างส่งผลอย่างมากต่อสุขภาพของผู้สูงอายุ การให้ความสำคัญในการได้รับสารอาหารชนิดนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรปฏิบัติ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดีและเหมาะสม

เคล็ดลับเพื่อสุขภาพผู้สูงอายุ เพื่อป้องกันการขาดวิตามินบี 12

วิธีการปรับเปลี่ยนและบริหารอาหารต่อไปนี้ นับเป็นวิธีที่ผลและทำได้ไม่ยาก สามารถเลือกปฏิบัติตามได้ตามความเหมาะสมและความต้องการของแต่ละครอบครัวได้

  1. ปรับเปลี่ยนเมนูอาหารให้มีส่วนประกอบของเนื้อสัตว์หรือผลิตภัณฑ์ที่มาจากสัตว์ทุกมื้อ
  2. เน้นเลือกเนื้อสัตว์ที่เคี้ยวและย่อยง่าย เพื่อลดปัญหาการไม่ยอมรับอาหารของผู้สูงอายุ เช่น ไก่ ปลา ไข่
  3. ปรับการปรุงอาหารให้มีลักษณะอ่อนนุ่ม รับประทานได้ง่าย เช่น ต้ม ตุ๋น นึ่ง ผัด ตลอดจนหั่นให้เนื้อสัตว์มีขนาดเล็ก จะช่วยให้กินได้ง่ายขึ้น
  4. กระตุ้นให้มีการดื่มนมวัว หรือบริโภคผลิตภัณฑ์จากนมวัว เช่น โยเกิร์ต ชีส เป็นครั้งคราวเพื่อลดความเสี่ยงในการได้รับวิตามินบี 12 ไม่เพียงพอ
  5. สำหรับผู้สูงอายุที่มีอายุมากกว่า 60 ปี หากไม่มีผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดๆ และไม่มีโรคประจำตัวที่กำลังรักษา แนะนำให้บริโภควิตามินและแร่ธาตุรวมวันละ 1 เม็ด หรืออาจใช้ลักษณะกินบ้าง ลืมบ้างก็ได้ โดยควรอยู่ภายใต้การดูแลของคนในครอบครัว
    1. หากมีโรคประจำตัว มีการใช้ยาเป็นประจำอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ก่อน

หากแพทย์วินิจฉัยว่าผู้สูงอายุที่เราดูแลขาดวิตามินนี้แล้ว ควรซื้อวิตามินบี 12 ชนิดเสริมมาบริโภคหรือไม่ ?

  • เมื่อแพทย์พบว่ามีโอกาสเสี่ยงหรือภาวะขาดวิตามินบี 12 จริง จะมีการจ่ายยา/ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมาให้ ให้รับประทานตามคำสั่งของแพทย์ หรือคำแนะนำของเภสัชกร
  • เมื่อรับประทานจนหมดแล้ว อาจกลับไปพบแพทย์อีกครั้ง เพื่อปรึกษาแนวทางการรักษาต่อ
  • ควรปรึกษานักกำหนดอาหาร ในการวางแผนการบริโภคอาหารเพื่อลดความเสี่ยงในการขาดวิตามินบี 12
  • ไม่แนะนำให้ซื้อวิตามินบี 12 มารับประทานด้วยตนเอง ควรผ่านการวินิจฉัยโดยแพทย์ หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการรับรองจากหน่วยงานทางการแพทย์เสียก่อน

แหล่งอ้างอิง

  • A David Smith, and Helga Refsum. Vitamin B-12 and cognition in the elderly. Am J Clin Nutr February (2009) vol. 89 no. 2 707S-711S
  • Stover PJ. Vitamin B12 and older adults. Current opinion in clinical nutrition and metabolic care. (2010) ;13(1):24-27. doi:10.1097/MCO.0b013e328333d157.