เมื่อผู้สูงอายุนอนไม่หลับ

6 February 2018

เมื่อผู้สูงอายุนอนไม่หลับ

ภาวะนอนไม่หลับในผู้สูงอายุ

เมื่อย่างเข้าสู่วัยสูงอายุ สังเกตว่าหลาย ๆ คนจะเปลี่ยนเวลานอน บางคนนอนหลับ ๆ ตื่น ๆ ทั้งคืน บางคนเริ่มหลับยากมาก หรือนอนหลับแล้วตื่นเช้ามากเกินไปจนไม่สามารถหลับต่อได้ จนส่งผลให้ผู้สูงอายุและผู้ดูแลเกิดความเหนื่อยล้าจากการพักผ่อนไม่เพียงพอ

อาจทำให้ผู้สูงอายุมีอารมณ์หงุดหงิด และง่วงมากในระหว่างวัน หรือบางคนอาจถึงขั้นติดยานอนหลับ

จริงหรือไม่ที่คนเราต้องการเวลานอนหลับน้อยลงตามอายุที่มากขึ้น?

เนื่องจากภาวะนอนไม่หลับพบบ่อยในผู้สูงอายุ หลาย ๆ ครั้งจึงมีคำถามเกิดขึ้นว่า การเปลี่ยนแปลงในการนอนนี้เกิดจากการที่ผู้สูงอายุมีความต้องการในการนอนน้อยลงตามอายุที่มากขึ้นหรือไม่ แท้จริงแล้ว มีหลายปัจจัยที่ส่งผลให้การนอนไม่มีคุณภาพ เช่น การงีบหลับกลางวันมากไป การนอนไม่เป็นเวลา การใช้เตียงเพื่อจุดประสงค์อื่นนอกเหนือจากการนอน เช่น ดูทีวี เล่นโทรศัพท์ รับประทานอาหารบนเตียง

นอกเหนือจากสาเหตุดังกล่าวข้างต้น ผู้สูงอายุอาจจะมีโรคทางกายบางอย่างที่รบกวนการนอน เช่น ต้องตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อยๆ เนื่องจากเป็นโรคต่อมลูกหมากโต เบาหวาน โรคไต หรือทานยาขับปัสสาวะก่อนนอน หรืออาจเกิดจากการหอบเหนื่อย เนื่องจากเป็นโรคหัวใจวาย โรคถุงลมโป่งพอง หรือมีอาการปวดข้อ ปวดปลายประสาท แม้กระทั่งโรคทางใจ เช่น ซึมเศร้า วิตกกังวล ภาวะสมองเสื่อมที่ทำให้การรับรู้เปลี่ยนแปลงไป นอกจากนี้ การได้รับยาหรือสารบางชนิดที่มีฤทธิ์กระตุ้นสมอง เช่น เครื่องดื่มคาเฟอีน นิโคตินในบุหรี่ แอลกอฮอล์ ก็เป็นสาเหตุที่ทำให้ผู้สูงอายุนอนไ่ม่หลับได้เช่นกัน1

เคล็ดลับสำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหานอนไม่หลับ

  • ควรเข้านอนและตื่นนอนเป็นเวลา
  • สร้างบรรยากาศห้องนอนให้เหมาะสมกับการนอน คือ มืด เงียบ อุณหภูมิเหมาะสม เพื่อให้เมลาโทนินหลั่ง ช่วยกระตุ้นให้ร่างกายเข้าสู่วงจรการนอนหลับ2
  • ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ควรออกกำลังกายห่างจากเวลานอนอย่างน้อย 6 ชั่วโมง เนื่องจากการออกกำลังกายกระตุ้นการหลั่งสารอะดรีนาลีน ซึ่งมีฤทธิ์กระตุ้นการตื่น ทำให้นอนไม่หลับ3
  • ก่อนเข้านอนควรทำกิจกรรมที่ผ่อนคลาย เช่น ฟังเพลงเบา ๆ นั่งสมาธิ หลีกเลี่ยงการคิดเรื่องหนัก ๆ
  • หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารมื้อหนักก่อนนอน อาจดื่มนมอุ่น ๆ จะช่วยให้หลับดีขึ้น
  • ไม่ควรใช้เตียงเพื่อจุดประสงค์อื่นนอกเหนือจากใช้เพื่อนอน
  • หลีกเลี่ยงการนอนกลางวัน
  • หยุดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เครื่องดื่มคาเฟอีน
  • หากนอนไม่หลับอย่าพยายามฝืนหลับ ควรลุกออกมาหากิจกรรมอื่นทำ เช่น อ่านหนังสือ สวดมนต์ ฟังเพลง เมื่อง่วงแล้วจึงกลับไปนอนที่เตียงใหม่
  • หากปฏิบัติตามคำแนะนำข้างต้นแล้วยังนอนไม่หลับ ผู้ดูแลควรพาผู้สูงอายุมาพบแพทย์ เพื่อตรวจหาสาเหตุอย่างละเอียด
  • ไม่ควรซื้อยานอนหลับมารับประทานเอง การรักษาภาวะนอนไม่หลับด้วยยาควรอยู่ในความดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด เนื่องจาก ผู้สูงอายุมีโอกาสเกิดผลข้างเคียงจากยานอนหลับสูงกว่าคนวัยอื่น
 ผู้เขียนบทความ 

พญ. วชิราภรณ์ คูณรังษีสมบูรณ์

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ

 

References

1Hazzard’s Geriatric Medicine and Gerontology, 6th Ed, 2009.

2Buysse DJ, et al. A Neurobiological Model of Insomnia. Drug Discov Today Dis Models, 2011.

3Saper CB, et al. Hypothalamic regulation of sleep and circadian rhythms. Nature, 2005.