เริ่มต้นดูแลผู้สูงอายุ อย่างไร?

ภาวะฉุกเฉินในผู้สูงอายุ

3 November 2016

author:

ภาวะฉุกเฉินในผู้สูงอายุ

1. ภาวะฉุกเฉินในผู้สูงอายุ

ภาวะฉุกเฉินคือสภาพ หรือสภาวะ หรือเหตุการณ์ ที่อาจจะส่งผลอันตรายต่อร่างกายและจิตใจในคนคนหนึ่ง ซึ่งในวันนี้ เราจะมาพูดกันถึงภาวะฉุกเฉินในผู้สูงอายุ

ผู้สูงอายุนั้น เป็นกลุ่มที่มีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงในสภาวะแวดล้อมต่างๆเป็นอย่างมาก เนื่องด้วยลักษณะทางกายภาพที่อ่อนแอลงตามกาลเวลา, โรคประจำตัวต่างๆ ที่มีอยู่ รวมถึงสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยที่ไม่เอื้อ ทำให้โอกาสเกิดภาวะฉุกเฉินมากขึ้น

โดยภาวะฉุกเฉินทั่วไปที่พบในผู้สูงอายุได้แก่

1. อุบัติเหตุ

โดยอุบัติเหตุนั้น มีตั้งแต่บาดเจ็บเล็กน้อย เช่น ฟกช้ำ ปวดเมื่อกล้ามเนื้อ จนกระทั่งมีอาการรุนแรง เช่น กระดูกหัก เลือดคั่งในสมอง ดังนั้น เมื่อเกิดอุบัติเหตุกับผู้สูงอายุที่บ้านของท่านจึงสมควรปฏิบัติดังนี้

  • a. ตรวจสอบระดับความรู้สึก: สามารถกระทำได้โดยการถามชื่อ และ ตัวตนของท่าน, สอบถามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น , สอบถามวัน-เวลา หากพบว่าบางคำถามนั้น ไม่สามารถตอบได้ หรือระดับความรู้สึกตัวลดลง หรือซึมลง ให้รีบไปพบแพทย์ทันที
  • b. ตรวจสอบบริเวณที่ได้รับการบาดเจ็บ: สำรวจบริเวณที่ผู้สูงอายุมีอาการปวด โดยดูลักษณะอาการทั่วไปเช่น สามารถขยับได้หรือไม่ , มีอาการบวมมากผิดปกติหรือไม่, มีการผิดรูปหรือไม่ โดยหากสงสัย ให้พาไปพบแพทย์ทันที
  • c. หากมีบาดแผลเลือดไหล: ให้นำผ้าสะอาด/ ก๊อส กดบริเวณบาดแผลไว้ จนกว่าเลือดจะหยุด หรือรีบพาส่งโรงพยาบาลทันที

2. กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด

อายุที่มากขึ้น ทำให้สภาพหลอดเลือดต่างๆ ในร่างกายเสื่อมโทรมตามกาลเวลา จึงเป็นสาเหตุที่ทำให้ผู้สุงอายุนั้นมีโอกาสที่จะเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันได้ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่อันตรายถึงชีวิต ในที่นี้จะขอบอกอาการและวิธีการปฏิบัติตัวเบื้องต้น

  • a. อาการ: จะเริ่มมีอาการแน่หน้าที่ด้านซ้าย ปวดร้าวมาที่แขนซ้าย หรือร้าวไปด้านบนคอ, หายใจไม่สะดวก, วิงเวียนศีรษะเหมือนจะเป็นลม
  • b. วิธีการปฏิบัติตน: รีบติดต่อหน่วยแพทย์ฉุกเฉินใกล้บ้านท่านเร็วที่สุด หรือหากท่านสะดวก ให้รีบพาไปยังโรงพยาบาลที่ใกล้บ้านของท่านที่สุด ในระหว่างที่ท่านพาผู้สูงอายุของท่านเดินทางไปโรงพยาบาล หรือรอรถโรงพยาบาล ให้ท่านตรวจสอบสติ และอาการของผู้สูงอายุอยู่บ่อยๆ หากมีการเปลี่ยนแปลงให้รีบติดต่อหน่วยฉุกเฉินอีกครั้ง เพื่อฟังคำแนะนำในการกู้ชีวิตเบื้องต้น

3. ภาวะเส้นเลือดในสมองตีบ/แตกเฉียบพลัน

ภาวะที่มีการอุดกลั้น หรือการแตกของเส้นเลือดในสมอง โดยทำให้เกิดภาวะฉุกเฉินขึ้น โดยอาการส่วนใหญ่นั้น จะประกอบด้วย

  • a. ปวดหัวเฉียบพลัน ปวดมากไม่สามารถทนได้
  • b. มีการอ่อนแรงในอวัยวะใดอวัยวะหนึ่ง หรือ มากกว่า 1 อวัยวะเช่น ปากเบี้ยว , แขนขวาอ่อนแรง , ขาขวาอ่อนแรง หรือ อ่อนแรงเป็นซีก
  • c. มีการเกร็งกระตุกในบริเวณต่างๆ ของร่างกาย

โดยการปฏิบัติตัวนั้น ให้ทำเช่นเดียวกับภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด คือรีบติดต่อหน่วยแพทย์ฉุกเฉิน หรือโรงพยาบาลใกล้บ้านท่านที่สุด เพื่อทำการรักษาต่อไป

4. ภาวะอื่นๆ

อื่นๆ เช่น ภาวะปัสสาวะไม่ออก, ภาวะหลงลืม หรือภาวะอื่นๆ ที่สอดคล้องกับโรคประจำตัวของท่าน ซึ่งต้องพิจารณาแตกต่างกันไป

2. การเตรียมตัวให้พร้อมรับสถานการณ์

2.1 ประวัติ: เป็นสิ่งที่สำคัญมาก สำหรับแพทย์ในการรักษา โดยแนะนำให้บันทึกประวัติส่วนตัวของผู้สูงอายุไว้ในเอกสาร หรือโทรศัพท์มือถือของท่าน รวมถึงยาต่างๆที่ท่านทานอยู่เป็นประจำ เพื่อให้แพทย์นั้นสามารถดูแลได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที

2.2 เบอร์โทรศัพท์ในกรณีทุกเฉิน: สำหรับผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยง สมควรที่จะทำการบันทึกเบอร์ของโทรศัพท์โรงพยาบาลที่ใกล้บ้านของท่าน เพื่อกรณีที่เกิดเหตุฉุกเฉินนั้น จะสามารถติดต่อเพื่อรับการดูแลให้เร็วที่สุด รวมถึงเบอร์ 1669 ที่ท่านสามารถติดต่อได้ตลอด 24 ชั่วโมง รวมถึงเบอร์บริการรถรับส่งที่สะดวก ไม่ว่าจะเป็น Taxi หรือ รถโดยสารไม่ประจำทางอื่นๆ

3. การดูแลเบื้องต้นที่ควรทำ

3.1 เรียนการกู้ชีพเบื้องต้น: ในความเป็นจริงแล้วนั้น การกู้ชีวิตเบื้องต้น สมควรเป็นหลักสูตรที่ถูกบรรจุก่อนจะจบการศึกษา เพราะถือว่าเป็นความจำเป็นที่ประชาชนทั่วไปสามารถช่วยเหลือญาติมิตรใกล้เคียงได้ ถึงแม้ว่าในปัจจุบันจะยังไม่ได้รับการบรรจุเป็นหลักสูตร แต่ก็มีหลายสถาบันให้ความสำคัญและจัดอบรมด้วยตนเองอยู่แล้ว หากประชาชนทั่วไปสนใจ ก็สามารถสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ มูลนิธิหัวใจแห่งประเทศไทย, โรงพยาบาลศิริราช, โรงพยาบาลพระมงกุฏ ต่อไป

3.2 เรียนการทำการปฐมพยาบาลเบื้องต้น: ซึ่งจะมีความจำเป็นในการดูแลเพื่อลดความรุนแรงเบื้องต้น เช่น การห้ามเลือด การทำแผล การยึดอวัยวะที่ผิดรูป ซึ่งสามารถอ่านและหาความรู้ได้ทั่วไปเช่นเดียวกัน

ภาวะฉุกเฉินในผู้สูงอายุนั้นมีอีกมาก สมควรที่จะให้ผู้ที่ดูแลผู้สูงอายุนั้น ศึกษาอย่างละเอียด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ภาวะฉุกเฉินที่เกี่ยวข้องกับโรคประจำตัวของท่าน เพื่อที่จะสามารถผ่อนหนักให้เป็นเบา และสามารถรู้ความผิดปกติได้อย่างทันท่วงที

เกี่ยวกับผู้เขียน

นพ. คงศักดิ์ เตชะวิบูลย์ผล
Country Manager RindMD Thailand
วิสัญญีแพทย์
ที่ปรึกษาด้านการแพทย์ และ คุณภาพ ในสถาบันการแพทย์เอกชน